Onderbouwing

Het wordt tijd om anders te gaan kijken naar het beoordelen binnen het bewegingsonderwijs. Waarbij wij vernieuwend willen zijn op de manier hoe wij naar het bewegingsonderwijs kijken. De ontwikkeling binnen de eigen mogelijkheden van de leerling is het uitgangspunt!

Op de dag van vandaag beoordelen veel scholen leerlingen op het bereiken van een eindniveau afgerekend met een cijfer. Ook de vakgroep bewegingsonderwijs dient in vel gevallen mee te doen in deze huidige cijfercultuur. Gelukkig wordt hier in meer of mindere mate al rekening gehouden met de individuele mogelijkheden van de leerlingen. Helaas zien we nog regelmatig vakgroepen leerlingen afrekenen op het behaalde eindniveau. De volgende metafoor maakt duidelijk dat dit in een oneerlijke strijd is.

De zoektocht naar een passende methode om het beoordelen van leerlingen waardevol te maken kwam al snel bovendrijven. In het bewegingsonderwijs zien we mooie resultaten van leren als er formatief bezig wordt gegaan met beoordelen. We zien een groeiende leercurve als we het leren inzichtelijk maken en maken een stap in de ontwikkeling van de eigenaarschap van de leerling die zelf zijn doelen mag stellen en bepalen. Dit alles weg te zetten in een digitaal portfolio, maakte het idee los voor de ontwikkeling van de Sportfolio App

Om de Sportfolio App tot een stabiel en kwalitatief hoogstaand product te maken is onderzocht of de behoefte er daadwerkelijk is voor een digitaal portfolio in het bewegingsonderwijs.

In de beginfase van de ontwikkeling van de app, is er contact gezocht met Berend Brouwer van de SLO. Brouwer is samen met anderen nauw betrokken geweest bij ontwikkelingen van portfolio werk voor het bewegingsonderwijs en is voorloper geweest in het ontwikkelen van formats om een portfolio in het bewegingsonderwijs te kunnen implementeren.

Veel digitale hulpmiddelen zijn inpasbaar om het bewegingsonderwijs een boost te geven. Verschillende websites zijn ter inspiratie bekeken en sommige aspecten zijn meegenomen in de ontwikkeling van de Sportfolio App.

Afgelopen jaren zijn de landelijke studiedagen bewegingsonderwijs bezocht en is er veel informatie ingewonnen door het maken van gerichte keuzes van de workshopronden die betrekking hadden op de ontwikkeling van de Sportfolio App.

Tijdens een mooie studiemiddag op 9 januari 2018 op het Corderius College werd de visie van John Hattie en zijn ervaringen onderbouwd met resultaten getoond. Een geweldige middag waarbij heel duidelijk werd wanneer leerlingen in staat zijn te leren. De onderzoeksresultaten en de daaraan ontwikkelde visie van John Hattie is een belangrijke pijler geworden om specifieke keuzes te maken voor de Sportfolio App.

De verschillende onderwerpen die terugkomen in de Sportfolio App zijn door artikelen en onderzoek te verantwoorden, zie bronvermelding. Daarnaast is een belangrijke graadmeter de dagelijkse praktijk in de gymles. Waarbij acht verschillende bewegingsonderwijs collega’s en de directie van het Corderius enthousiast zijn geraakt door de dagelijkse opbrengsten van de Sportfolio App en deze website.

Sinds februari 2018 neemt Sjors Elsinghorst zitting in de VO adviesraad van de KVLO, na te zijn benaderd door voorzitter Eric Swinkels. De VO adviesraad is vanuit de KVLO in het leven geroepen om onder andere feedback te geven op de plannen die worden ontwikkeld vanuit de landelijke commissie ciruculum.nu. Verder worden vanuit de adviesraad actuele zaken besproken die spelen in het bewegingsonderwijs.

De reden van een hoog leerrendement

John Hattie laat resultaten zien van meer dan vijftien jaar onderzoek waarbij miljoenen leerlingen zijn betrokken. Daarnaast bevat het de grootste verzameling van evidence-based onderzoek over wat feitelijk werkt op school om het leren te verbeteren.

1. Leren zichtbaar maken (1.44)
Als je het leren inzichtelijk maakt voor de leerling dan heeft dit grote impact op het verbeteren van het leren. De Sportfolio App is de manier om het beter leren bewegen inzichtelijk te maken. Alles wordt met video vastgelegd en digitaal bewaard met als gevolg een digitaal beweeg portfolio voor het leven.

2. Reactie op wat er gedaan is (1.07)
Het inzichtelijk maken van wat er gedaan is door het werken met video. De student ziet precies waar hij begonnen is (0-meting), waar hij geëindigd is (eindmeting) en krijgt inzicht of zijn gestelde doelen zijn behaald (zelfreflectie)

3. Formatieve onderwijs evaluaties (0.90)
Wanneer we formatief toetsen zal er een positief leereffect optreden. Doordat de leerling en de docent alleen nog maar kijkt naar het proces van de leerling, zal het beoordelen alleen nog maar een formatieve functie hebben.

4. Feedback (0.75)
Door het gebruik van video en zelfreflectie zal er continu sprake zijn van feedback.

In onderstaande afbeelding zie je een overzicht van de grootste invloeden op de leerprestaties van leerlingen.

Leren door jezelf terug te zien op video

De Sportfolio App geeft prominent betekenis aan beter leren bewegen door gebruik te maken van video. Bij het aanleren van bewegen is naast verbale feedback, de visuele feedback een vaak vergeten item. Dat terwijl de visuele feedback wordt aangestuurd door een ander hersengebied dan wanneer je alleen feedback verwerft op het eigen bewegen door verbale feedback. Wanneer we deze niet inzetten laten we een belangrijke leeropbrengst liggen. Met name als een leerling fouten in het eigen bewegen niet meer voelt, waardoor de verkeerde beweging de norm is geworden (2009, Cranenburgh).

Visueel of auditief leren

Aan de Universiteit van Amsterdam heeft hoogleraar Theoretische Neuropsychologie Jaap Murre in 2010 het wetenschappelijk onderzoek naar het verbale en visuele leersysteem bij mensen afgerond. Dit gebeurde in samenwerking met de Vrije Universiteit Amsterdam en Duke University. Aan het onderzoek “Rise and decline of Verbal and Visuo-spatial Memory” hebben 28.000 mensen in de leeftijd van 11 tot 80 jaar deelgenomen.

Uit dit wetenschappelijk onderzoek blijkt duidelijk dat het geheugen van mensen vanaf het vierde levensjaar voorkeur krijgt voor òf het verbale leersysteem (Verbal Memory) of het visuele leersysteem (Visuospatial Memory). (2010, Murre).

Visueel leren door voorbeeld video

Als we aan de start staan van een lessenreeks is het interessant om te kijken naar een voorbeeldvideo van de te leren bewegingsvaardigheid. Er is discussie gaande over het gebruik van video voorbeelden en welke modellen hier aan ten grondslag moeten liggen. Zo schreven Marjan Kok en John van der Kamp het artikel “digitale video en (zelf-)modellering in de gymles” van het vakblad Lichamelijke opvoeding in augustus 2013. Waaruit naar voren kwam dat er een grotere effectiviteitsverwachting zal optreden wanneer leerlingen kijken naar een voorbeeld video van een niet perfect plaatje (Coping model). Waarbij de leerling eerder de mogelijkheid heeft zich te kunnen conformeren met het voorbeeld en hierdoor een grotere betrokkenheid zou kunnen laten zien. De andere kant van het tonen van het perfecte plaatje op voorhand van een lessenreeks (Mastery model), zou een beter effect hebben op het aanleren van de bewegingsvaardigheid. Echter zijn de verschillen op deze uitkomsten nog steeds een discussie punt (2013, Zee et all.).

Bronnenlijst
Houthoff, D., Mooij, C., van Mossel, G., & Brouwer, B. (2002). PTA als portfolio. Lichamelijke opvoeding April 2002

Hattie, J. (2014). Leren zichtbaar maken.

Borghouts, L & Cranenburgh v C. (2009). Motorisch leren: nieuwe inzichten in het bewegingsonderwijs. Lichamelijke opvoeding 2009

Murre, J. (2010). Rise and decline of Verbal and Visuo-spatial Memory
Zee, A van der & Kamp, J van der (2013). Het kiezen van videovoorbeelden voor digigym. Lichamelijke opvoeding magazine

Kok, M & Kamp, J van der (2013). Digitale video en (zelf-)modellering in de gymles. Lichamelijke opvoeding augustus 2013.

Cranenburgh, B (2009). Videofeedback verbeterd bewegingsuitvoering in de gymles. Lichamelijke opvoeding Mei 2010.

Berker, M van & Mossel, G van (2014). Leren gymmen van een beeldscherm.

SLO (2006) Rubrics als beoordelingsinstrument voor vaardigheden.

Huisman, W. (2015). Richten en toetsen met rubrics. http://www.willibrordhuisman.nl/onderwijsadvies/65/

Houthoff, D., van Mossel, G., & Brouwer, B. (2004). Portfoliovoorstel lichamelijke opvoeding 1 voor Havo/VWO.

Houthoff, D., van Mossel, G., & Brouwer, B. (2004). Portfoliovoorstel lichamelijke opvoeding 1 voor 3 en 4 VMBO.

Houthoff, D., van Mossel, G., & Brouwer, B. (2004). Een portfoliovoorbeeld voor LO1. Lichamelijke opvoeding oktober 2004.

Vansteenkiste,. Soenens, B,. Sierens, E & Lens, W. (2005). Hoe Kunnen We Leren en Presteren Bevorderen? Een Autonomie-ondersteunend versus Controlerend Schoolklimaat.

Hilvoorde, I van & Kleinpaste, J. (2014). Van tikken naar taggen. Digitalisering van bewegingsonderwijs en sport.

Geraadpleegde websites
www.leerling2020.nl/research/motivatietool
bewegingsonderwijs.slo.nl/themas/digitalisering-in-het-bewegingsonderwijs
www.fontys.nl/sportfolio/projecten/afgeronde-projecten/een-punt-voor-gym.htm
www.gymspiratie.nl
www.wikiwijs.nl